هنگام پریدن پلیسه در چشم چه باید کرد؟
آنفلونزا؛ بیماری شایع اما جدی
دسامبر 28, 2025راهنمای جامع کمکهای اولیه، درمان و پیشگیری
پریدن پلیسه یا ورود جسم خارجی به چشم یکی از شایعترین حوادث هنگام انجام کارهای فنی، صنعتی و حتی تعمیرات خانگی است. فعالیتهایی مانند برش فلز، سنگزنی، نجاری، جوشکاری و کار با ابزارهای برقی، خطر پرتاب ذرات ریز به چشم را بهطور قابل توجهی افزایش میدهند. با توجه به حساسیت بالای چشم، هرگونه بیتوجهی به این آسیب میتواند منجر به عوارض جدی از جمله خراش قرنیه، عفونت چشمی و کاهش دائمی بینایی شود.
این مقاله با هدف افزایش آگاهی، به بررسی اقدامات صحیح هنگام ورود پلیسه به چشم، موارد اورژانسی، روشهای درمان پزشکی و راهکارهای پیشگیری میپردازد.
پلیسه در چشم چیست؟
پلیسه به ذرات بسیار ریز فلزی، چوبی، سنگی، شیشهای یا پلاستیکی گفته میشود که هنگام انجام کارهای فنی با سرعت بالا به سمت چشم پرتاب میشوند. این ذرات ممکن است:
- روی سطح قرنیه یا ملتحمه قرار گیرند
- زیر پلک بالا یا پایین گیر کنند
- در موارد شدید، به بافت قرنیه نفوذ نمایند
نوع، اندازه و سرعت ورود پلیسه نقش تعیینکنندهای در شدت آسیب دارد.
علائم ورود پلیسه یا جسم خارجی به چشم
پس از ورود پلیسه به چشم، معمولاً یک یا چند مورد از علائم زیر مشاهده میشود:
- احساس وجود جسم خارجی در چشم
- سوزش، درد یا خارش
- اشکریزش غیرطبیعی
- قرمزی چشم
- تاری دید یا کاهش وضوح بینایی
- حساسیت به نور
- دشواری در باز نگه داشتن چشم
وجود درد شدید یا اختلال بینایی نشانهی احتمال آسیب جدی به قرنیه است.
اقدامات اولیه هنگام پریدن پلیسه در چشم
در صورت ورود جسم خارجی به چشم، رعایت اقدامات صحیح در دقایق ابتدایی اهمیت بسیار بالایی دارد.
خودداری از مالیدن چشم
مالیدن چشم میتواند باعث:
- ایجاد خراش در قرنیه
- نفوذ عمیقتر پلیسه
- افزایش خطر عفونت
شود. بنابراین باید از این کار اکیداً پرهیز شود.
شستوشوی کامل دستها
پیش از هرگونه تماس با چشم:
- دستها باید با آب و صابون شسته شوند
- از تماس دست یا وسایل آلوده با چشم خودداری شود
پلک زدن کنترلشده
در بسیاری از موارد، اشک طبیعی چشم میتواند باعث خروج پلیسه شود:
- چند بار بهآرامی پلک بزنید
- از باز نگه داشتن اجباری چشم خودداری کنید
شستوشوی چشم با آب تمیز یا سرم استریل
در صورت باقی ماندن پلیسه:
- از آب آشامیدنی سالم یا سرم نرمال سالین استفاده کنید
- سر را به سمت چشم آسیبدیده متمایل نمایید
- اجازه دهید جریان آب از گوشه داخلی چشم به سمت خارج حرکت کند
استفاده از سرم استریل، ایمنترین روش شستوشوی چشم است.
بررسی زیر پلک بالا
در صورتی که احساس وجود پلیسه ادامه داشت:
- پلک بالا را بهآرامی بالا بکشید
- در صورت مشاهده جسم خارجی سطحی، میتوان آن را با گاز استریل مرطوب خارج کرد
⚠️ اگر جسم خارجی در چشم فرو رفته یا چسبیده به نظر میرسد، از هرگونه اقدام خودسرانه خودداری کنید.
اقدامات ممنوع در هنگام ورود پلیسه به چشم
از انجام موارد زیر جداً پرهیز شود:
- استفاده از دستمال کاغذی یا پارچه
- خارج کردن پلیسه با ناخن یا ابزار نوکتیز
- ریختن مواد غیر استریل مانند گلاب یا عرقیات
- استفاده خودسرانه از قطرههای چشمی
- نادیده گرفتن درد یا تاری دید
چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است؟
در شرایط زیر باید فوراً به چشمپزشک یا مرکز درمانی مراجعه شود:
- درد شدید یا مداوم چشم
- تاری دید، دوبینی یا کاهش بینایی
- حساسیت شدید به نور
- عدم خروج پلیسه پس از شستوشو
- مشاهده زخم یا لکه تیره روی چشم
- ورود پلیسه فلزی، شیشهای یا حاصل از جوشکاری
- ترشح چرکی یا علائم عفونت
پلیسههای فلزی ممکن است باعث زنگزدگی قرنیه شوند و نیاز به مداخله تخصصی دارند.
روشهای درمان پزشکی
پس از مراجعه به پزشک، ممکن است اقدامات زیر انجام شود:
- معاینه با دستگاه اسلیتلمپ
- خارج کردن جسم خارجی با ابزار استریل
- تجویز قطره یا پماد آنتیبیوتیک
- تجویز داروهای ضد التهاب یا مسکن
- پانسمان یا بستن موقت چشم در صورت خراش قرنیه
عوارض بیتوجهی به پلیسه در چشم
در صورت عدم درمان صحیح، عوارض زیر ممکن است ایجاد شود:
- خراش و زخم قرنیه
- عفونتهای چشمی
- کدورت قرنیه
- کاهش دائمی بینایی
- در موارد نادر، آسیبهای جدی و برگشتناپذیر چشم
راهکارهای پیشگیری از پریدن پلیسه به چشم
پیشگیری مؤثرترین راه مقابله با آسیبهای چشمی است.
استفاده از عینک ایمنی استاندارد
- هنگام انجام کارهای فنی و صنعتی
- عینک باید محافظ جانبی داشته باشد
استفاده از شیلد محافظ صورت
در فعالیتهای پرخطر مانند سنگزنی و جوشکاری
رعایت اصول ایمنی محیط کار
- فاصله مناسب از منبع پرتاب ذرات
- نور کافی و ابزار سالم
ورود پلیسه به چشم یک حادثه شایع اما بالقوه خطرناک است. رعایت اصول کمکهای اولیه و مراجعه بهموقع به پزشک میتواند از بروز آسیبهای جدی جلوگیری کند. در صورت باقی ماندن درد، تاری دید یا عدم خروج جسم خارجی، خوددرمانی بههیچوجه توصیه نمیشود.