آرتروز زانو؛ علل، تفاوتهای جنسیتی و نقش طب کار در کنترل و پیشگیری
✅ چرا باید معاینات طب کار را ثبت و آرشیو کرد؟ مزایا، الزامات قانونی و راهکارها
آگوست 3, 2025چه مواردی باعث رد شدن یا عدم تایید در معاینات بدو استخدام (طب کار) میشود؟
آگوست 9, 2025آرتروز زانو چیست؟
آرتروز زانو (Knee Osteoarthritis) یکی از شایعترین انواع بیماریهای مفصلی است که در آن غضروف مفصل زانو بهتدریج تحلیل میرود و منجر به درد، خشکی، محدودیت حرکتی و در نهایت ناتوانی عملکردی میشود. این بیماری با افزایش سن شیوع بیشتری پیدا میکند اما عوامل دیگری همچون چاقی، سبک زندگی، مشاغل فیزیکی و ژنتیک نیز در بروز آن دخیل هستند.
علل آرتروز زانو
عوامل مؤثر در بروز آرتروز زانو به دو دسته اولیه و ثانویه تقسیم میشوند:
۱. علل اولیه:
- افزایش سن: شایعترین عامل، فرسایش طبیعی مفصل با گذر زمان است.
- ژنتیک: سابقه خانوادگی در بروز آرتروز مؤثر است.
- جنسیت: زنان پس از سن یائسگی بیشتر در معرض آرتروز هستند.
۲. علل ثانویه:
- چاقی و اضافه وزن: افزایش فشار روی مفصل زانو، یکی از علل اصلی بروز و تشدید آرتروز است.
- صدمات و آسیبهای مفصلی: شکستگی، ضربه یا جراحیهای قبلی میتوانند مفصل را آسیبپذیر کنند.
- فعالیتهای شغلی یا ورزشی خاص: مشاغل سنگین و حرکات تکراری زانو باعث تسریع تحلیل مفصل میشوند.
- نقصهای ساختاری زانو: مانند ژنوواروم (پای پرانتزی) یا ژنووالگوم (پای ضربدری).
تفاوت آرتروز زانو در زنان و مردان
آرتروز زانو در زنان شایعتر از مردان است و علل این تفاوت عبارتاند از:
- هورمونها: کاهش سطح استروژن پس از یائسگی، احتمال بروز آرتروز را افزایش میدهد.
- آناتومی بدن: لگن پهنتر در زنان، باعث فشار بیشتر روی زانوها میشود.
- قدرت عضلات: ضعف عضلات چهارسر ران در زنان نسبت به مردان ممکن است پایداری مفصل زانو را کمتر کند.
- شیوه کفش پوشیدن: استفاده مداوم از کفشهای پاشنه بلند میتواند زانو را در وضعیت آسیبپذیرتری قرار دهد.
نقش طب کار در پیشگیری، پایش و بهبود آرتروز زانو
طب کار به عنوان یکی از شاخههای تخصصی پزشکی، نقشی کلیدی در مدیریت مشکلات اسکلتی-عضلانی شغلی از جمله آرتروز زانو دارد:
۱. شناسایی زودهنگام
- انجام معاینات دورهای توسط پزشک طب کار، میتواند نشانههای اولیه آرتروز را در کارکنان شناسایی کند.
- استفاده از چکلیستهای غربالگری اسکلتیعضلانی برای ارزیابی ریسک ابتلا.
۲. اصلاح شرایط محیط کار
- طراحی ارگونومیک محل کار برای کاهش فشار روی مفاصل.
- استفاده از کفپوشهای ضربهگیر و صندلیهای قابل تنظیم.
- ارائه تجهیزات کمکی مانند زانوبند یا ساپورتهای طبی برای افراد در معرض خطر.
۳. آموزش و آگاهسازی
- آموزش کارکنان در مورد وضعیتهای صحیح بدنی هنگام ایستادن، بلند کردن اشیاء و نشستن.
- اطلاعرسانی در مورد اهمیت کاهش وزن، تغذیه سالم و ورزش منظم.
۴. بازتوانی شغلی
- هماهنگی با مدیریت برای تعدیل وظایف کاری در صورت پیشرفت آرتروز.
- پیشنهاد جابجایی شغلی برای افراد دارای محدودیتهای حرکتی زانو.
آرتروز زانو یک بیماری مزمن و پیشرونده است که میتواند کیفیت زندگی و بهرهوری شغلی را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. با در نظر گرفتن تفاوتهای جنسیتی و عوامل خطر شغلی، رویکرد جامع طب کار در غربالگری، آموزش، اصلاح محیط و بازتوانی میتواند نقش مؤثری در پیشگیری و کنترل این بیماری داشته باشد. مشارکت فعال کارفرمایان و کارگران در این فرایند، کلید موفقیت در کاهش هزینههای درمانی و بهبود عملکرد سازمان است.