کاهش شنوایی یک‌طرفه در رانندگان؛ یک معضل مغفول در بهداشت شغلی

کاهش شنوایی ناشی از نویز محیطی یکی از مشکلات رایج در میان شاغلان حوزه حمل‌ونقل است. یکی از اشکال خاص این اختلال، کاهش شنوایی یک‌طرفه در رانندگان است که عمدتاً در گوش سمت چپ (در کشورهایی با فرمان سمت راست مانند ایران) رخ می‌دهد. یکی از عوامل اصلی این پدیده، پایین نگه‌داشتن شیشه سمت راننده در طول ساعات طولانی رانندگی است که منجر به مواجهه مزمن با نویز جاده‌ای، بوق خودروها، صدای باد و سایر صداهای مزاحم محیطی می‌شود.

شنوایی انسان یکی از حواس حیاتی در تعامل با محیط و تضمین ایمنی فردی به شمار می‌رود. رانندگان، به‌ویژه در مشاغل حمل‌ونقل عمومی و باربری، روزانه ساعت‌های زیادی را در معرض نویز محیطی قرار دارند. در شرایطی که شیشه سمت راننده برای تهویه یا ارتباط با بیرون (مسافران، گمرک، عوارضی و …) پایین نگه داشته می‌شود، میزان نویز دریافتی به‌طور نامتقارن افزایش می‌یابد و عمدتاً یک گوش را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

مکانیسم آسیب

نویزهای ممتد با دسی‌بل بالا موجب خستگی و آسیب تدریجی سلول‌های مویی حلزون گوش می‌شوند. در صورتی که این مواجهه به‌صورت یک‌طرفه باشد، آسیب شنوایی نیز به‌طور نامتقارن بروز می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند که مواجهه با نویزهای بالاتر از 85 دسی‌بل به‌صورت مزمن می‌تواند به کاهش شنوایی دائمی منجر شود. در خودروهای سنگین یا قدیمی که عایق صوتی مناسبی ندارند، شدت نویز حتی در سرعت‌های پایین نیز می‌تواند از حد مجاز فراتر رود.

یافته‌های مطالعاتی

بر اساس بررسی‌های میدانی و شنوایی‌سنجی در رانندگان تاکسی، اتوبوس و کامیون‌ها:

• بیش از 60٪ رانندگان با سابقه بیش از 10 سال رانندگی، درجاتی از کاهش شنوایی در گوش سمت راننده نشان می‌دهند.
• در بسیاری از موارد، کاهش شنوایی از نوع حسی-عصبی (Sensorineural) و غیرقابل بازگشت بوده است.
• استفاده از شیشه بسته یا تهویه مناسب، نقش قابل‌توجهی در کاهش مواجهه با نویز دارد.

پیشگیری و توصیه‌ها

• افزایش آگاهی شغلی رانندگان درباره خطرات مواجهه مزمن با نویز.
• بررسی سالانه شنوایی (ادیومتری) برای رانندگان پرخطر.
• استفاده از عایق‌های صوتی در خودرو و تهویه مطبوع به‌جای پایین آوردن شیشه.
• طراحی ارگونومیک خودروهای حمل‌ونقل با در نظر گرفتن فیلترهای صوتی.

کاهش شنوایی یک‌طرفه در رانندگان یکی از پیامدهای مغفول‌مانده اما جدی در بهداشت شغلی است. پایین نگه داشتن شیشه خودرو، به‌ظاهر بی‌ضرر، در درازمدت می‌تواند به اختلالات شنوایی دائمی منجر شود. مداخلات آموزشی و اصلاحات فنی می‌توانند نقش مؤثری در پیشگیری از این آسیب مزمن ایفا کنند.